Podpisy przodków. Uczniowie z Terespola, Łobaczewa i Samowicz na Deklaracji Podziwu i Przyjaźni dla USA
©Andrzej Philips
Na moim blogu „Terespol” opublikowałem 23 lutego 2023 roku artykuł pt. „Dubów, Studzianka, Koszoły i Dokudów – nasi przodkowie na portalu internetowym Polska1926”. Przedstawiłem w nim historię Deklaracji Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych oraz zamieściłem podpisy złożone przez uczniów szkół w Dubowie, Studziance, Koszołach i Dokudowie.
Poniżej prezentuję podpisy uczniów ze szkół w Terespolu, Łobaczewie Małym i Samowiczach. Warto zaznaczyć, że Liceum w Łobaczewie (obecnie w Terespolu) w tamtym czasie jeszcze nie istniało.
Inicjatywy budowy szkół w okresie międzywojennym[1]
W październiku 1936 roku mieszkańcy wsi Łobaczew (gmina Kobylany) podjęli inicjatywę budowy szkoły. Pomysł poparł zarząd gminy, który przeznaczył na ten cel kilkadziesiąt tysięcy złotych. Niestety, Wydział Powiatowy nie zatwierdził uchwały Rady Gminy ze względu na jej zadłużenie. Mimo to w lipcu 1937 roku walne zgromadzenie przedstawicieli gromad podjęło uchwałę o opodatkowaniu się mieszkańców na rzecz budowy. Rolnicy mieli płacić po 1 zł od hektara gruntu, a osoby utrzymujące się z zawodów nierolniczych – 1% od dochodów. Mieszkańcy sami zwieźli piasek i kamień, wykopali rowy pod fundamenty oraz opodatkowali się na zakup cegły. Dzięki ofiarności lokalnej społeczności jesienią 1937 roku zalano fundamenty. Planowano budowę piętrowego budynku z 10 salami lekcyjnymi, biblioteką, szatniami i mieszkaniami dla nauczycieli. Do wiosny 1938 roku kontynuowano prace, a jesienią 1938 roku budynek został pokryty dachem. We wrześniu 1939 roku znajdował się w stanie surowym.
Również w Terespolu istniały problemy lokalowe w edukacji. Szkoła Podstawowa mieściła się początkowo w drewnianym budynku koło kościoła, który okazał się zbyt mały, by pomieścić wszystkich uczniów. Utworzono więc kilka punktów filialnych – w połowie lat 30. zajęcia odbywały się w pięciu budynkach rozsianych po mieście. Do celów szkolnych zaadaptowano m.in. budynek przy obecnych ulicach Czerwonego Krzyża i Wojska Polskiego (tzw. Kamczatka).
Budynek Szkoły Podstawowej w
Terespolu ok. 1937 r.
Dawny budynek Szkoły Podstawowej w
Terespolu (2014 r.)
Trudne warunki
lokalowe skłoniły uczniów, rodziców i nauczycieli do domagania się budowy
nowego gmachu szkolnego. Inicjatywę wspierał kierownik szkoły Zygmunt
Kwiatkowski oraz władze miasta z burmistrzem Andrzejem Bajem. 18 czerwca 1936
roku Rada Miasta podjęła uchwałę upoważniającą Zarząd Miejski do niezwłocznego
rozpoczęcia budowy. W sierpniu tego samego roku przekazano pod budowę plac przy
siedzibie zarządu miasta.
Główną przeszkodą był brak funduszy. Miasto przeznaczyło znaczne środki na oświetlenie elektryczne i budowę hal targowych. Do pomocy finansowej włączyli się rodzice i uczniowie, którzy założyli Koło Uczestników Towarzystwa Popierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych i organizowali zbiórki pieniężne. Powołano także Komitet Budowy Szkoły, który zebrał około 4000 zł z dobrowolnych ofiar. Dodatkowo na budowę przeznaczono dochody ze sprzedaży czterech placów miejskich oraz fundusze pozostałe z budowy rzeźni, co łącznie dało kwotę ponad 30 000 zł. Planowano także sparcelowanie i sprzedaż 65 morgów pastwiska, co miało przynieść co najmniej 100 000 zł. Pierwsze prace budowlane rozpoczęto w sierpniu 1938 roku, jednak wybuch II wojny światowej uniemożliwił ich ukończenie – do września 1939 roku zdążono zalać jedynie fundamenty.
Pod Deklaracją Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych widnieją nazwiska, których rodziny żyją do dziś w Terespolu, Łobaczewie, Samowiczach i innych okolicznych miejscowościach. Dokument ten stanowi wspaniały materiał do badań genealogicznych, pozwalający na odtworzenie losów mieszkańców tych ziem w okresie międzywojennym.
Terespol - Siedmioklasowa szkoła powszechna
Podpisy na stronie:
W. Szczepański, nieczytelny podpis, Leonard Krupczak, B.
nieczytelny podpis, S. Jędrzejowska, nieczytelny podpis, nieczytelny podpis, E.
Różycka, R. Zając, M. Bosacki, P. Kozerski, P. Sebastjaniuk, L. Cwejbaum, J.
Rola, B. Dyszkowski, M. Koźlicki, A. Mazur, M. Cwejbaum, Jan Łucyk, W. Żuk, M.
Imberg, J. Przytocka, A. Karpusiewicz, W. Malicki, K. Michaluk, J. Danilewicz,
J. Michalczuk, J. Janczuk, P. Konikowski, T. Marczewski, P. Misiejuk, W. Mróz,
S. Okseniuk, A. Pietraszuk, S. Rozwadowski, J. Sałtrukiewicz, J. Siwiński, S.
Stepczuk, W. Stodolski, P. Antoniuk, S. Koncewicz, G. Rajzman, J. Staszczuk, A.
Bonin, S. Lebenbaum, H. Rola, T. Goldgard, A. Majewska, M. Semczuk, K.
Gonczarowski, J. Jakuszko, F. Tyburczy, M. Neroj, M. Dąbrowski, S. Stodolski,
C. Krynicz, Z. Lao, J. Paciej, Z. Fedoruk, M. Marczewski, K. Rewczuk, C.
Zaremba, F. Dejneko, K. Fedorowicz, R. Melaniuk, F. Muszyńska, A. Kaczorowska,
I. Bronstein, B. Goldgard, B. Tyburczy, J. Garbacka, B. Ostrowska, H. Denicka,
H. Gryniewicz, I. Garbacka, J. Sawicka, Z. Klimecka, M. Jakuszko, B.
Kaczorowski, K. Szpilar, W. Pietkiewicz, J. Samociuk, T. Ratyński, J. Kuć, F.
Poleszczuk, M. Makowski, W. Raczkowski, K. Jaśkiewicz, S. Romanowicz, E.
Klimowicz, Z. Domański, P. Markiewicz, K. Lutyński, K. Mazur, N. Rosolski, G.
Lański, T. Chodziński, J. Glińska, W. Trzeciak, L. Tarasiuk, L. Lieberman, D.
Melnik, Z. Kowalesiuk, T. Witkowicz, I. Goldgard, A. Żuk, K. Żuk, M. Zonszajn,
K. Jakuszko, J. Kuras, S. Wawrzyniak, J. Nowicka, W. Tyburczy, E. Staszczuk, S.
Aleksandruk, S. Zaręba, W. Pilski, F. Lański, K. Nowik, Z. Baszyński, W.
Czyżewski, A. Chodziński, E. Pawlik, C. Wichowski, M. Babkiewicz, Ślepczuk,
Goldgard, Apel, Tyburczy, Leonienko, Plewa, Majewska, Perelmuter, Cegłowska,
Andrzejek, Sieniawska, Krynicz, Mazur, Feldman, Chodzińska, Stodolska, Korman,
Orszulak
Łobaczew Mały - szkoła powszechna
Podpisy na stronie:
Janina Wątroba, Leonard Krupczak, Eugeniusz Oleszczuk,
Franciszek Dragun, Ludwik Androsiuk, Jan Żeszczuk, Stanisława Knigawka, Adela
Trofimuk, Teofila Michalczuk, Ludwik Zaremba, Sabina Zmińczuk, Janina Panasiuk,
Stanisława Michalczuk, Jan Łastowski, Bronisław Oleszczuk, Mieczysław Semczuk,
Kazimierz Dejneko, Władysław Androsiuk, Mikołaj Kuźko, Jan Oleszczuk, Wacław
Wojarnik, Wincenty Wojarnik, Antoni Dejneko, Jan Knigawka, Franciszka
Pietraszuk, Wacław Knigawka, Józef Pietraczuk, Aleksander Oleszczuk, Helena
Grygorowicz, Bronisława Panasiuk, Weronika Wojarnik, Anna Romaniuk, Władysław
Mikołajczyk, Bronisław Dragun, Sergiusz Sukow, Jerzy Sukow
Samowicze - Dwuklasowa szkoła powszechna
Podpisy na stronie:
T. Buczyło, nieczytelny podpis, Leonard Krupczak, Kazimierz
Aleksandruk, Stanisław Pietraszuk, Bronisława Antoniuk, Hieronim Meszuk, Piotr
Gawryluk, Franciszek Sepczuk, Kazimierz Pietraszuk, Jan Pietraszuk, Agata
Łozak, Regina Łozak, Stanisława Łozak, Paulina Denicka, Weronika Buczyło,
Albina Sepczuk, Franciszka Buczyło, Balbina Mikitczuk, Kazimiera Łozak, Janina
Pietraszuk, Józef Meszuk, Bronisława Piasecka, Zygmunt Meszuk, Jadwiga
Pawluczuk, Franciszka Żuk, Karolina Łozak, Janina Pietraszuk, Stanisław Denicki,
Karol Usik, Jakub Gawryluk, Zygmunt Aleksandruk, Jadwiga Żuk, Bolesław
Parafiniuk, Stanisław Antoniuk, Stanisław Żuk, Walenty Parafiniuk, Franciszka
Potapczuk, Aniela Aleksandruk, Edward Sepczuk, Agata Artymiuk, Ludwik Semeniuk,
Bernard Neścioruk, Paulina Usik, Franciszek Pietraszuk, Bronisław Zaremba,
Franciszka Karpiuk, Janina Aleksandruk, Paweł Parafiniuk, Michalina Guzik,
Antoni Antoniuk, Janina Łozak, Franciszek Stasiuk, Konstanty Potapczuk
Artykuł podlega prawom autorskim - korzystanie wymaga podanie autora i źródła artykułu
[1] Korzeniewski
Bogusław, Danieluk Alicja, Zarys
historii Liceum Ogólnokształcącego im. Bohaterów Warszawy w Terespolu, Terespol 2009.
